Zakład Badań nad Religią

W Zakładzie kształtowana jest koncepcja filozofii religii jako analizy ekspresji egzystencjalnego doświadczenia człowieka wiary, a więc zakładająca ogląd religii od strony podmiotu, co prowadzi do subiektywistycznej redukcji prawdziwościowych dążeń filozoficznej teologii. Tak rozumiana filozofia religii przekracza empiryczne wymiary faktu religijnego jako przedmiotu badań poszczególnych dyscyplin religioznawczych – socjologii, psychologii czy historii religii – dążąc do określenia istoty religii i religijnych wykładni świata, systemów wartości oraz sposobów orientacji w życiu. Uprawiana w Zakładzie filozofia religii podejmuje próby uzgodnienia fenomenologii i historii religii – historyzując fenomenologię i nadając jej kształt „fenomenologii dynamicznej” oraz fenomenologizując historyzm przez budzenie jego wrażliwości na wartość i sens egzystencjalny doświadczenia sacrum.

W ostatnich latach w Zakładzie realizowane były następujące tematy badawcze: (i) fenomenologia religii a historyzm; (ii) obecna sytuacja wiary i jej filozoficzne rozpoznanie; (iii) „nowa duchowość” i New Age; (iv) sacrum i przemoc w świecie współczesnym (zwłaszcza sakralizacja przemocy i jej religijne oraz parareligijne uzasadnienia); (v) nowe chrześcijańskie interpretacje grzechu i zła, winy i kary; (vi) nowe fenomeny religijne (sekty, neopogaństwo, religijność Secular City, „niewidzialna religijność” itp.); (vii) mitologie religijno-polityczne prawicy; (viii) światopoglądy religijno-polityczne we współczesnej Rosji, na Ukrainie i Białorusi, a także w krajach Europy Środkowej; (ix) religijno-filozoficzne aspekty dyktatur, systemów autorytarnych i totalitarnych; (x) psychologizacja zjawisk religijnych; (xi) relacje pomiędzy wiarą a seksualnością; (xii) tanatologia; (xiii) panika moralna i jej powiązania z doświadczeniem religijnym; (xiv) relacje pomiędzy religią a praktyką gospodarczą oraz współczesnymi ideologiami społeczno-politycznymi.

Dotychczas powstało w Zakładzie jedenaście rozpraw doktorskich: dziesięć – pod kierunkiem prof. nadzw. Zbigniewa Mikołejki, jedna – pod kierunkiem prof. nadzw. Rafała Smoczyńskiego. Prof. Zbigniew Mikołejko był ponadto recenzentem w sześciu przewodach habilitacyjnych i piętnastu przewodach doktorskich oraz przewodniczącym – w wyniku powołania go do tej funkcji przez CK ds. Stopni i Tytułów – jednej komisji habilitacyjnej. Pracownicy Zakładu prowadzą w Szkole Nauk Społecznych IFiS PAN, na studiach podyplomowych w Instytucie Badań Literackich PAN oraz warszawskich uczelniach publicznych zajęcia dydaktyczne z zakresu filozofii, wiedzy o religii, antropologii i socjologii. Biorą także intensywny udział w popularyzacji wiedzy (audycje radiowe i telewizyjne, publikacje prasowe, wykłady w uniwersytetach trzeciego wieku i innych instytucjach).

Zakład prowadzi bardzo intensywną współpracę krajową oraz zagraniczną, zmierzającą również skutecznie do pozyskania wielu grantów badawczych ze środków krajowych i zagranicznych – w kilkunastu przypadkach chodzi o granty kierowane lub współkierowane przez jego pracowników, w kilku zaś o granty z ich współudziałem. Granty te finansowane były w latach poprzednich przez Komitet Badań Naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowe Centrum Nauki, Komisję Europejską (6 Program Ramowy, Marie Curie Fellowship), Akademię Brytyjską, Fundusz Wyszehradzki, Taiwan Fellowship, DAAD, OEAD, The Research Council of Norway, The British Council, The Swedish Institute, The Kosciuszko Foundation. W chwili obecnej realizowane są następujące granty międzynarodowe:

  • Minorities and the Media: the communicative construction of religious identity in times of deep mediatisation – projekt kierowany przez dr hab. Dorotę Hall, prowadzony w partnerstwie z Uniwersytetem w Bremie (Niemcy), finansowany przez NCN/DFG (program BEETHOVEN 2)
  • Inter-Korean People to People Diplomacy – projekt kierowany przez dr hab. Rafała Smoczyńskiego, realizowany w Korei Południowej, finansowany przez Korea Foundation
  • Expanding Research on Family in Poland and Romania, projekt kierowany przez dr hab. Rafała Smoczyńskiego, prowadzony w partnerstwie z Akademią Rumuńską, finansowany przez PAN i AR
  • The Role of Intelligentsia in Shaping Collective Identities of Poles and Hungarians in 19th and 20th Centuries, projekt kierowany przez dr hab. Rafała Smoczyńskiego, prowadzony w partnerstwie z Węgierską Akademią Nauk, finansowany przez PAN i WAN
  • Intensified Migration Processes in the EU: societal reactions towards migrants in Bulgaria and Poland, projekt kierowany przez dr hab. Rafała Smoczyńskiego, prowadzony w partnerstwie z Bułgarską Akademią Nauk, finansowany przez PAN i BAN

W ostatnich latach pracownicy Zakładu odbyli ponadto dłuższe zagraniczne staże badawcze, finansowane głównie ze środków zagranicznych, ale także krajowych (Dania, Włochy, Francja, Wielka Brytania, USA, Szwecja, Austria, Norwegia, Niemcy, Tajwan, Australia). Wystąpili także z referatami na kilkudziesięciu konferencjach krajowych i zagranicznych (m.in. na Litwie, Łotwie, Ukrainie, Węgrzech, Słowacji, w Kanadzie, USA, Niemczech, Austrii, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii,  Danii, Szwecji, Norwegii, Rumunii, Mołdawii).

Pracownicy Zakładu pełnią również funkcje ekspertów i są autorami szeregu raportów dla różnych instytucji polskich i międzynarodowych. M.in. prof. nadzw. Dorota Hall w latach 2009–2012 brała udział w ustanowionej przez Komisję Europejską Sieci Ekspertów ds. Społeczno-Ekonomicznych w dziedzinie przeciwdziałania dyskryminacji, a od 2011 roku jest krajową ekspertką ds. badań terenowych w sieci FRANET koordynowanej przez Agencję Praw Podstawowych UE.

Pracownicy Zakładu są też członkami rozmaitych krajowych i międzynarodowych stowarzyszeń naukowych i redakcji, pełniąc w nich niekiedy istotne funkcje: m.in. prof. nadzw. Anna E. Kubiak jest członkiem rady wydawniczej „Philosophy Study”, a prof. nadzw. Dorota Hall – wiceprezeską International Study of Religion in Eastern and Central Europe Association (ISORECEA).

Stałe, wieloletnie seminarium Zakładu Sacrum i przemoc odbywa się w trakcie roku akademickiego (październik–czerwiec) co drugi wtorek od 13.00 do 15.00 w pokoju 236 Pałacu Staszica.

Najważniejsze publikacje obecnych pracowników Zakładu (książki, wybrane artykuły obcojęzyczne)

  • Dorota Hall, New Age w Polsce: lokalny wymiar globalnego zjawiska, Warszawa 2007
  • Dorota Hall, Life-as Spirituality as the Third Option? A View from the Polish Perspective, „Journal of Alternative Spiritualities and New Age Studies”, 2008, nr 4, s. 3-16
  • Dorota Hall, Measuring the Sacred: Research Notes on the Use of Science by Adherents of New Spiritualities in Poland, „Anthropological Journal of European Cultures”, 2010, nr 19(1), s. 102-115
  • Dorota Hall, Attitudes towards National Identity and National Values among Polish Catholic Youth, w: Spaces and Borders: Current Research on Religion in Central and Eastern Europe, red. A. Mate-Toth, C. Rughinis, Berlin–Boston 2011, s. 207-219
  • Dorota Hall, Questionning Secularization? Church and Religion in Poland, w: The Social Significance of Religion in the Enlarged Europe: Secularization, Individualization, and Pluralization, red. D. Pollack, O. Müller, G. Pickel, Farnham-Burlington 2012, s. 121-142
  • Dorota Hall, The holistic milieu in context: between traditional Christianity and folk religiosity, w: New Age Spirituality: Rethinking Religion, red. S. J. Sutcliffe, I. S. Gilhus, Durham 2013, s. 146-159
  • Dorota Hall, Religion and psychology in the age of emotional capitalism: the case of the Master Academy of Love, „Social Compass”, 2013, nr 60(2), s. 174-188
  • Dorota Hall, Antagonism in the making: Religion and homosexuality in post-communist Poland, w: Religious and Sexual Nationalisms in Central and Eastern Europe: Gods, Gays, and Governments, red. S. Sremac, R. R. Ganzevoort, Leiden 2015, s. 74-92
  • Dorota Hall, Individual Choices Revisited: non-heterosexual Christians in Poland, „Social Compass”, 2015, nr 62(2), s. 212–224
  • Dorota Hall, W poszukiwaniu miejsca. Chrześcijanie LGBT w Polsce, Warszawa 2016
  • Dorota Hall, Religion and Homosexuality in the Public Domain: Polish debates about reparative therapy, „European Societies”, 2017, nr 19(5), s. 600-622
  • Anna E. Kubiak, Delicje i Lewa Ręka Kryszny. Kreacja i ewolucja ruchu Hare Kryszna w Polsce, Warszawa 1997 (nagroda imienia Stanisława Ossowskiego)
  • Anna E. Kubiak, Jednak New Age, Warszawa 2005
  • Anna E. Kubiak, Nostalgia i inne tęsknoty, Łomża 2007
  • Anna E. Kubiak, Le Nouvel Age, conspiration postmoderne, „Social Compass”, 1999, nr 46(2), s. 135-143
  • Anna E. Kubiak, The prodigal son, w: Identity in Transformation. Postmodernity, Postcommunism and Globalisation, ed. Aldona Jawłowska, Marian Kempny, Westport 2001, s. 115-126
  • Anna E. Kubiak, New Age – Perfect Religion in the Globalized Culture, w: NEW AGE, ed. M. Moravcikova, Bratislava 2005, s. 263-287
  • Anna E. Kubiak, Old Myths, New Mythicising, w: Handbook of New Age, ed. D. Kemp, J. R. Lewis, Boston 2007, s. 255-262
  • Anna E. Kubiak,  The social memoralization of death on the Web, w: Dying and Death in 18th-21st Century, ed. M. Rotar, Alba Iulia 2009, s. 193-204.
  • Anna E. Kubiak, The hospice movement: the example of conflict between the process of personalized and rationalized institutionalization, „Sociologia”, 2010, nr 3, s. 237-254
  • Anna E. Kubiak,  The discourse of biopower against disturbances of the boundary between life and dealth, w: Dying and Death in 18th-21st Century, ed. M. Rotar Alba Iulia 2011, s. 481-490
  • Anna E. Kubiak, Inne śmierci. Antropologia umierania i żałoby w późnej nowoczesności, Kraków 2014
  • Anna E. Kubiak, Pogrzeby to nasze życie, Warszawa 2015
  • Anna E. Kubiak, Assisted dying in the context of biopower, „Anthropological Notebooks”, 2015, nr XXI, 1(21), s. 23-35
  • Anna E. Kubiak, Subversions on the border of life and death, “Death Studies”, 2017, nr 7(41)
  • Zbigniew Mikołejko, Katolicka filozofia kultury w Polsce w epoce modernizmu, Warszawa 1987
  • Zbigniew Mikołejko, „Kim jestem dla ciebie…”, Poznań 1987 (antologia tekstów o śmierci)
  • Zbigniew Mikołejko, Księga Jana Ewangelisty [Wprowadzenie, tłumaczenie, komentarz], Warszawa 1998
  • Zbigniew Mikołejko, Elementy filozofii, Warszawa 1998-2008 (podręcznik akademicki, siedem wydań)
  • Zbigniew Mikołejko, Mity tradycjonalizmu integralnego. Julius Evola i  kultura religijno-filozoficzna prawicy, Warszawa 1998
  • Zbigniew Mikołejko, Emaus oraz inne spojrzenia do wnętrza Pisma, Gdańsk 1998 (e-book – 2013)
  • Zbigniew Mikołejko, Сліпий у Яссах. Еліаде і фашизм, пер. Андріс Вишняускас, „Часопис Ї”, nr 16 („Праві та Европа”), Травень 2000, s. 81-101
  • Zbigniew Mikołejko, Żywoty świętych poprawione, Warszawa 2001 (Nagroda Księgarzy „Warszawska Premiera Literacka”, czerwiec 2001; wznowienia – 2004, 2011; edycja dźwiękowa w wersji dla niewidomych – 2002; e-book – 2013)
  • Zbigniew Mikołejko, Śmierć i tekst. Sytuacja ostateczna w perspektywie słowa, Gdańsk 2001 (e-book – 2013)
  • Zbigniew Mikołejko, New Age and the Right Wing. The Polish Case, „Culture and Economy”, 2002, nr 1, 125-136
  • Zbigniew Mikołejko, Анатомічне розпяття, пер. Антон Марчинський, „Артанія”, 2008, число 4, 2008 (книга 13), s. 40-43
  • Zbigniew Mikołejko, W świecie wszechmogącym. O przemocy, śmierci i Bogu, Warszawa 2009
  • Zbigniew Mikołejko, Vampire – a Cursed Savior, w: Nosferatu, red. Agnieszka Tuszyńska, Warszawa 2011, s. 89b-101b
  • Zbigniew Mikołejko, We władzy wisielca, t. 1: Z dziejów wyobraźni Zachodu, Gdańsk 2012 (e-book – 2013; wyróżnienie „za wysoką kulturę edytorską i ważne treści merytoryczne” podczas Poznańskich Dni Książki Naukowej – 2013; Nagroda „Pióro Fredry”, równorzędnie z pięcioma innymi publikacjami, za Najlepszą Książkę Roku na Wrocławskich Targach Książki – 2013)
  • Zbigniew Mikołejko, Смерть і текст. Остаточна ситуація в перспективі слова, пер. Антон Марчинський, Київ 2013
  • Zbigniew Mikołejko, We władzy wisielca, t. 2: Ciemne moce, okrutne liturgie, Gdańsk 2014, (e-book – 2015; Nagroda ACADEMIA za Najlepszą Publikację Akademicką w Dziedzinie Nauk Humanistycznych i Społecznych w roku 2015)
  • Zbigniew Mikołejko, Il dominio dell’impiccato. La lezione di Marsia, traduzione di Andrea F. De Carlo e Katarzyna Skórska, a cura di Valerio S. Severino, „Studi e Materiali di Storia delle Religioni”, 2015, nr 2, s. 653-685
  • Zbigniew Mikołejko, Żywoty świętych poprawione ponownie, Warszawa 2017 (e-book – 2017)
  • Zbigniew Mikołejko, Między zbawieniem a Smoleńskiem. Studia i szkice o katolicyzmie polskim ostatnich lat, Warszawa 2018
  • Wywiad-rzeka: Jak błądzić skutecznie. Prof. Zbigniew Mikołejko w rozmowie z Dorotą Kowalską, Warszawa 2013
  • Rafał Smoczyński, Cyber-Satanism and Imagined Satanism: Dark Symptoms of Late Modernity, w: Embracing Satan: Contemporary Religious Satanism, ed. J. A. Petersen,  Furnham 2009
  • Rafał Smoczyński, Naming and Affect. The Ontological Function of Ideology in the School of Essex’s Discourse Theory, „Educação e Filosofia”, 2011, nr 25/50, s. 655-674
  • Rafał Smoczyński, Lacan and Merleau-Ponty: Affective Intentionality, w: Thinking in Dialogue with Humanities. Paths into the Phenomenology of Merleau-Ponty, ed. A. Gleonec, T. Hammer, K. Novotny, P. Specian, Bucharest 2011, s. 154-167
  • Rafał Smoczyński, ISKCON Fights Back, w: Spaces and Borders. Current Research on Religion in Central and Eastern Europe, red. A. Mate-Toth, C. Rughinis, Berlin 2011, s. 49-63
  • Rafał Smoczyński, Strategies of the Polish Christian Right. Identification, Imitation and Conflict, w: Humanity after Selfish Prometheus. Chances of Dialogue and Ethics in a Technicized World, red. J. Juhant, B. Zalec, Berlin 2011, s. 185-193
  • Rafał Smoczyński, The Agency of Affectivity in Ritual Abuse Moral Panic, „Archive of History of Philosophy and Social Thought”, Supplement, 2012, nr 57, s. 115-128
  • Rafał Smoczyński, Similarities and Differences of the Sabbath Myth in Early Modern Era and Late Modern Era, „Anthropological Notebooks”, 2013, nr 19(2), s. 25-38
  • Rafał Smoczyński, Making Satanic Collective Identities: From Mechanic to Organic Solidarity, w: The Devil’s Party: Satanism in Modernity, red. J. Petersen, P. Faxnel, New York-Oxford 2013
  • Rafał Smoczyński, Does Catholicism Function as <Beneficial Constraint> for Small and Medium-Sized Companies Confronted with the Shadow Economy? Some Evidence from Poland, „Prakseologia”, 2015, nr 57(1), s. 215-244
  • Ian Fitzgerald, Rafał Smoczyński, Societal Reactions towards Polish Labour Migrants in the UK after 2004: Rethinking employment Insecurities and moral regulation, „Czech Sociological Review”, 2015, nr 51(3), s. 339-361
  • Rafał Smoczyński, An Interplay Between the Shadow Economy and Religious Oriented Entrepreneurship in Poland. A Qualitative Inquiry, „Sociologia. Slovak Sociological Review”, 2015, nr 47(3), s. 272-296
  • Rafał Smoczynski, The impact of the entrepreneurs’ Catholic religiosity upon shadow economy activities in Poland after 1989. Approaching the moral community perspective, Warszawa 2015
  • Rafał Smoczyński, Mapping new research directions in the sociology of moral panic, „Studia Socjologiczne”, 2016,  nr 3/222, s. 9-30
  • Rafał Smoczyński, Totemic function of the contemporary Polish noble milieu, „Filozofia”, 2017, nr 9, s. 748-758
  • Ian Fitzgerald, Rafał Smoczyński, Central and Eastern European Accession: Changing Perspective on Migrant Workers, „Social Policy and Society”, 2017, nr 16(4), s. 659–668
  • Tomasz Zarycki, Rafał Smoczyński, Tomasz Warczok, The roots of Polish Culture-centered Politics: Toward a Non-Purely Cultural Model of Cultural Domination in Central and Eastern Europe, „East European Politics and Societies and Cultures”, 2017, nr 31(2), s. 360-381
  • Rafał Smoczyński, Ian Fitzgerald, Tomasz Zarycki, Social distance practices among Polish migrants in the UK, „Ethnic and Racial Studies”, 2017, nr 40(6), s. 951-968
  • Rafał Smoczyński, Zarycki Tomasz, Totem inteligencki. Arystokracja, szlachta i ziemiaństwo w polskiej przestrzeni społecznej, Warszawa 2017

Prace zbiorowe współredagowane przez pracowników Zakładu

  • Praca zbior.: Filozofia i myśl społeczna Jana Pawła II, Warszawa 1983
  • Praca zbior.: Katolicka filozofia kultury w Polsce, Warszawa 1987
  • Praca zbior.: Apokalipsy i kultury, Warszawa 1997
  • Dorota Hall, Rafał Smoczyński (red.), New Religious Movements and Conflict in Central Europe, Warszawa 2010
  • Anna E. Kubiak, Małgorzata Zawiła (red.),  Społeczne i kulturowe reprezentacje śmierci. Antologia, Kraków 2017

 

Adres: Instytut Filozofii i Socjologii PAN

00–330 Warszawa, ul. Nowy Świat 72, pokój 236

tel. 657–28–57

 

Print Friendly

IFiS PAN

Log In

Create an account