ESS

Metodologia ESS

Europejski Sondaż Społeczny (ESS) jest najbardziej zaawansowanym projektem europejskim w dziedzinie metodologii badań. Wypracowane na potrzeby projektu procedury mają charakter unikatowy i umożliwiają dokonywanie uprawnionych porównań międzykrajowych i analiz trendów. Są one stale doskonalone.

Ponieważ kwestionariusz obejmuje część stałą (powtarzaną w kolejnych edycjach) i część rotacyjną (dotyczącą aktualnie ważnych dla Europy problemów), nowe, zawarte w części rotacyjnej pytania konsultowane są z zespołami narodowymi pod kątem ich poprawności merytorycznej i metodologicznej oraz przystawalności do warunków krajowych.

Uzgodniona „źródłowa” wersja kwestionariusza, przygotowana w języku angielskim, jest tłumaczona na języki krajów uczestniczących w projekcie. Etap tłumaczenia jest bardzo ważny, gdyż podstawowym warunkiem uzyskania porównywalnych międzykrajowo danych jest równoważność pytań zadawanych respondentom we wszystkich krajach. Dlatego w ESS tłumaczenie kwestionariusza ma charakter wieloetapowej procedury. Jest on najpierw tłumaczony niezależnie przez dwóch tłumaczy, a następnie, z udziałem doświadczonego socjologa, przygotowywana jest ich wspólna wersja. Wersja ta jest następnie dyskutowana w gronie członków zespołu narodowego ESS. Kolejnymi etapami są: weryfikacja wersji narodowej przez wyspecjalizowaną zewnętrzną firmę pod kątem ekwiwalentności językowej oraz weryfikacja treści pytań i zastosowanych w nich skal pod względem metodologicznym (z uzywykorzystaniem specjalnego oprogramowania Survey Quality Predictor). Ostatnim etapem jest realizacja badania pilotażowego, które służy sprawdzeniu, czy przetłumaczone pytania są zrozumiałe dla respondentów. W Polsce jest on prowadzony według specjalnej procedury, wypracowanej przez narodowy zespół ESS. W przypadku bardzo trudnych pytań, gdzie istnieje ryzyko niewłaściwego lub niepełnego ich rozumienia przez respondentów, każdy kraj zobowiązany jest dodatkowo do przeprowadzenia specjalnych wywiadów pogłębionych (tzw. wywiadów kognitywnych).

Bardzo istotne znaczenie dla uzyskiwania porównywalnych międzykrajowo danych ma również faza terenowa badania. Od początku lat ’90 we wszystkich krajach rozwiniętych wskaźnik realizacji próby w sondażach (response rate) systematycznie obniża się, co stwarza ryzyko błędu systematycznego w uzyskiwanych danych. Dlatego też, realizacja fazy terenowej ESS zorientowana jest na maksymalizację tego wskaźnika, uzyskanie struktury próby zrealizowanej zgodnej ze strukturą populacji.

Badanie ESS jest realizowane według tzw. schematu rygorystycznego. Obejmuje on:

  • Całodniowe szkolenie, przygotowujące do realizacji badania, w którym zobowiązani są uczestniczyć wszyscy ankieterzy biorący udział w ESS. Szkolenie to, obok przygotowania ankieterów do realizacji wywiadów, ma także pobudzić ich motywację do starannej pracy. Służy temu między innymi: pokazanie rangi projektu i sukcesów Polski w poprzednich edycjach, podkreślenie znaczenia pracy ankieterów dla wartości uzyskiwanych danych, ale również wskazanie błędów w realizacji wcześniejszych edycji badania ESS. Motywacyjny system wynagrodzeń za pracę, specjalne listy z podziękowaniem i nagrody dla najbardziej skutecznych ankieterów oraz pełne pokrycie kosztów dojazdów ankieterów do respondentów także sprzyjają wysokiej motywacji ankieterów do pracy.
  • Obowiązek wielokrotnego podejmowania prób kontaktu z trudnodostępnymi respondentami oraz, w przypadku odmowy, podejmowanie – zazwyczaj przez innego ankietera – prób przekonania respondentów do udziału w badaniu (tzw. konwersja odmów). Każda próba kontaktu z respondentem jest dokumentowana w specjalnie przygotowanym formularzu.
  • Co najmniej trzymiesięczny okres realizacji badania, co umożliwia ponawianie kontaktów z trudnodostępnymi respondentami.
  • Wysyłkę dwóch listów zapowiednich do respondentów. Pierwszy list (zob.: Wzór listu pierwszego), wysyłany przed rozpoczęciem badania, ma na celu poinformowanie respondentów o badaniu ESS, pokazanie ważności projektu i zainteresowanie ich udziałem w badaniu. Do tego listu dołączona jest informacja (tzw. insert), zawierająca przykładowe, interesujące wyniki poprzedniej edycji ESS. Drugi list (zob.: Wzór listu drugiego), wysyłany kilka dni przed wizytą ankietera, służy podtrzymaniu motywacji respondentów do udziału w badaniu, a także zwiększeniu ich poczucia bezpieczeństwa osobistego. W liście tym podane są bowiem: imię i nazwisko ankietera, nr telefonu, a także proponowana data wizyty. W obu listach podany jest także adres, numer bezpłatnego telefonu oraz adres e-mail zespołu badawczego.
  • Upominki dla respondentów wręczane bezwarunkowo, tzn. otrzymuje je każda wylosowana osoba, niezależnie od swojej ostatecznej decyzji dotyczącej udziału w badaniu.
  • Wysyłkę listów motywujących do udziału w badaniu. Listy te są wysyłane do osób, które odmówiły wzięcia udziału w badaniu lub też, z którymi nie udało się wcześniej skontaktować.
  • Przygotowanie specjalnej strony internetowej ESS, dedykowanej respondentom. Zawiera ona podstawowe informacje o projekcie, listę krajów w nim uczestniczących, opis doboru próby, wykorzystanie wyników (publikacje i konferencje), kopię listów zapowiednich i legitymacji ankietera (w celu rozwiania ewentualnych obaw respondentów, związanych z wizytą ankietera), ale także zestaw często zadawanych pytań związanych z badaniem i odpowiedzi na nie (tzw. FAQ).
  • Ścisły monitoring pracy ankieterów. Ankieterzy są zobowiązani co tydzień raportować postępy swojej pracy.
  • Ścisła kontrola pracy ankieterów, obejmująca zarówno wywiady zrealizowane, jak i przypadki odmów oraz braku kontaktu z respondentem. Pozwala ona również sprawdzić, czy ankieterzy podjęli próbę kontaktu ze wszystkimi respondentami.

Kolejnym etapem badania jest przygotowanie zbiorów danych. Informacje o wykształceniu, zawodzie, używanym języku, pochodzeniu narodowym itp. są kodowane według międzynarodowych klasyfikacji. Utworzony zgodnie z międzynarodowym, wspólnym standardem zbiór danych podlega następnie „czyszczeniu”, anonimizacji (sprawdzeniu, czy na podstawie połączonych informacji o respondencie i ew. o jego rodzicach, nie jest możliwa identyfikacja respondenta) oraz porównaniu z danymi ESS z poprzedniej edycji w celu wykrycia ewentualnych błędów w danych w bieżącej edycji. Ostatnim etapem jest przygotowanie zintegrowanego zbioru danych dla wszystkich krajów uczestniczących w zrealizowanej edycji ESS, a następnie zintegrowanego zbioru danych dla wszystkich krajów ze wszystkich edycji.

Dane z ostatniej, 7. edycji ESS są dostępne pod adresem: http://www.europeansocialsurvey.org/data/download.html?r=7, a dane z edycji 1 – 6 pod adresem: http://www.europeansocialsurvey.org/downloadwizard/.

W roku 2005 projekt otrzymał Nagrodę Kartezjusza – najwyższe wyróżnienie w dziedzinie nauki, przyznawane przez Komisję Europejską – za doskonałość i innowacyjność w prowadzeniu międzykrajowych badań naukowych.

Print Friendly

IFiS PAN

Log In

Create an account